LOZAN; HEZİMET Mİ, ZAFER Mİ?

 

Lozan kimilerine göre hezimet kimilerine göre ise zaferdir. Lozan ile Kurtuluş Savaşının askeri kısmı bitmiştir. Lozan antlaşması Cumhuriyetin kurucu belgesi ve tapusudur. Cumhuriyet dönemi politikacılarının bunu “Cumhuriyet’in temel antlaşması hatta temelidir” sözü buna kanıt olarak gösterilir. Şüphesiz bu anlaşmanın üzerinde önemle durulmalıdır. İngiltere, Fransa ve İtalya ile yüzyıllardır süregelen sorunlar konuşulmuştur. Bunlar sınırlar değildir. Kapitülasyonlar ve ekonomik olaylardır.

BİRİNCİ GÖRÜŞMELER

Sevr Antlaşmasına göre Osmanlı Sınırları

Lozan Antlaşması İsviçre’nin Lozan kentinde 24 Temmuz 1923 yılında imzalanan antlaşmadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileriyle Birleşik Krallık, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Bulgaristan, Portekiz, Belçika ve Yugoslavya temsilcileri tarafından, Leman Gölü kıyısındaki Beau-Rivage Palace’ta imzalanmış barış antlaşması. 1.Dünya Savaşı’nın bitmesiyle galipler ile mağluplar ayrılmıştı Almanya ile Versay, Avusturya ile Saint-Germain, Bulgaristan ile Nöyyi Antlaşması imzalandı. Ancak Osmanlı ile anlaşma yapılamamıştı. Çünkü İtalya batı Anadolu’yu, İngilizler Musul’u kısacası Avrupa devletleri Osmanlı’yı istemekteydi. Bunun nedeni ise verimli araziler ve petrol idi. Bu yüzden İtilaf devletleri Sevr Antlaşması’nı hazırladı. Ancak bu antlaşma maddeleri nedeniyle Osmanlı için adeta bir ölüm fermanıydı. Bu yüzden Ankara Hükümeti bu antlaşmayı kabul etmeyip Kurtuluş Savaşını başlattı ve savaş TBMM’nin zaferiyle sonuçlandı.

TBMM’nin amacı kapitülasyonların kaldırılması ve Ermeni sorununu çözmekti. Ancak anlaşmazlıklar üzerine görüşmelere ara verilmiştir. Bunun üzerine savaş konuşulmaya başlanmıştır ama Sovyet Rusya’nın TBMM ile ittifak olacağını belirtmesi üzerine tekrar görüşmelere başlanmıştır.

İKİNCİ GÖRÜŞMELER

Alınan Kararlar;Türkiye-İran Sınırı: Osmanlı Devleti ve Safevi Devleti arasında gerçekleşen Kasr-ı Şirin Antlaşması esas alındı

Azınlıklar: Tüm azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı ve ayrıcalıklar kaldırıldı.

Tazminat: Yunanistan savaş tazminatı olarak Türkiye’ye Karaağaç bölgesini verdi.

Osmanlı’nın Borçları: Osmanlı borçları, Osmanlı Devleti’nden ayrılan devletler arasında paylaştırıldı. Türkiye’ye düşen bölümün taksitlendirilerek Fransız frangı olarak ödenmesine karar verildi. Düyun-u Umumiye idare heyetinde bulunan yenik Alman İmparatorluğu ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu temsilcileri idare kurulundan çıkartılmış ve kurulun faaliyeti devam ettirilerek antlaşmayla birlikte yeni görevler verilmiştir. (Lozan Barış Antlaşması Madde 45-56).

Boğazlar: Boğazlar, görüşmeler boyunca üzerinde en çok tartışılan konudur. Sonunda geçici bir çözüm getirilmiştir. Buna göre askeri olmayan gemi ve uçaklar barış zamanında boğazlardan geçebilecekti. Boğazların her iki yakası askersizleştirilip, geçişi sağlamak amacıyla başkanı Türk olan uluslararası bir kurul oluşturuldu ve bu düzenlemelerin Milletler Cemiyeti’nin güvencesi altında sürdürülmesine karar verildi. Böylece Boğazlar bölgesine Türk askerlerinin girişi yasaklandı. Bu hüküm, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Antlaşması ile değiştirilmiştir.

Yabancı okullar: Eğitimlerine Türkiye’nin koyacağı kanunlar doğrultusunda devam etmesi kararlaştırıldı.

Patrikhaneler: Dünya Ortodoksların dini lideri durumundaki patrikhanenin Osmanlı Devleti zamanındaki bütün ayrıcalıkları kaldırılarak sadece dinî işleri yerine getirmek şartıyla ve bu hususta verilen sözlere güvenilerek İstanbul’da kalmasına izin verildi. Ancak antlaşma metnine patrikhanenin statüsü hususunda tek bir hüküm konulmadı.[12]

Kıbrıs: Osmanlı Devleti Ruslara karşı İngilizleri yanına çekebilmek için 1878 yılında Kıbrıs’taki hakları saklı olmak şartıyla geçici olarak Kıbrıs’ı İngiltere idaresine vermişti. İngiltere I. Dünya Savaşı’nın başlaması üzerine 5 Kasım 1914’te Kıbrıs’ı topraklarına kattığını resmen açıkladı. Osmanlı Devleti bu kararı tanımadı. Türkiye Lozan Antlaşması’nın 20. maddesiyle Kıbrıs’taki İngiltere egemenliğini kabul etti.

Yukarıda anlatılanlara bakıldığında, Lozan’da bazı kazanımlar elde edilmiş ise de bazı konularda yeterince başarılı sonuçlar alınmadığı görülmektedir. Bu durumda Lozan’ın zafer mi hezimet mi olduğu tartışmaları devam edecek gibi görünüyor.

KAYNAKLAR:

ORTAYLI, İlber, Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Kronik Yayınları, İstanbul, 2018.

KAHRAMAN, Kemal, “LOTİ, Pierre”, TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 27; sayfa: 214.

HAZIRLAYAN:

Muhammed Salih BEKİROĞLU

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir